Kudüs Nerededir ? Dinler Açısından Önemi Nedir ? Kısaca Kudüs Tarihi

Kudüs nerede?

Orta Doğu’da Akdeniz ve Ölüdeniz’in kuzey sınırı arasında konumlanan Kudüs, insanlık tarihinin en eski yerleşim yerlerinden. Üç semavi din İslamiyet, Yahudilik ve Hristiyanlık için kutsal yapılara ve tarihi olaylara tanık olan Kudüs, 5 bin yıldır yerleşimin devam ettiği bir merkez.

Kudüs nerenin başkenti?

Üç dinin kutsal değerlerine sahip olan ve İsrail-Filistin sorunun tam merkezinde yer alan Kudüs, hem Filistin hem de İsrail’in başkenti. İsrail’in Kudüs kararına karşı çıkan birçok ülke Tel Aviv’i İsrail’in başkenti olarak kabul ediyor.

Kudüs neden önemli?

Kudüs’ün tarihi geçmişi MÖ 2 binli yıllara kadar uzanıyor. Tarihi boyunca çok sayıda işgal ve saldırıya uğrayan şehir, Hz. Muhammed’in Mescid-i Aksa’dan Miraç’a yükseldiği yer olarak İslamiyet için büyük önem taşıyor. Mescid-i Aksa aynı zamanda Müslümanların ilk kıblesi.

İslamiyet için olduğu kadar Yahudi ve Hristiyanlar için de önem taşıyan Kudüs’te Hz. İsa’nın çarmıha gerildiği inancı, bu şehrin hac rotası olarak kabul görmesini sağlamış. MÖ 10. yüzyılda Kral Davud’un ele geçirdiği Kudüs, Yahudilerin en önemli inanç merkezi.

1517 yılında Osmanlı İmparatorluğu’nun fethettiği Kudüs ve çevresi Kanuni Sultan Süleyman döneminde zenginlik, refah ve hoşgörü ile anılan bir şehirdi. Kudüs çevresindeki şehir duvarlarının tamamı Osmanlı döneminde yeniden inşa edildi.

Birinci Dünya Savaşı’nın ardından 1917’de Osmanlı’dan İngilizlere geçen Kudüs, Birleşmiş Milletler (BM) planına göre 1947’de bölünecekti. 1948 yılında başlayan Arap-İsrail Savaşı nedeniyle BM planları uygulanmadan ortadan kalkarken, İsrail savaş sırasında Kudüs’ü ele geçirdi. 1967’de gerçekleşen Altı Gün Savaşı ile Doğu Kudüs tamamen İsrail yönetimine girdi.

Üç büyük din için Kudüs’ün anlamı;

  • Yahudilik; İsrail Kralı Davud, Kudüs’ü Birleşik İsrail Krallığı’nın başkenti olarak inşa etmiş ve oğlu Kral Süleyman, ‘kutsalların kutsalı ahit sandığı’nı muhafaza eden ilk tapınağı burada yaptırmıştır. Mescid-i Aksa’nın hemen altında Süleyman döneminde yapılan bu tapınağa ait olduğuna inanılan “Ağlama Duvarı” yer almaktadır.
  • Müslümanlık; Hz. Muhammed’in buradan cennete yükseldiğine ve Tanrı ile görüştüğüne inanılır. İslamiyet’in yayılması açısından son derece büyük bir öneme sahiptir. 610 yılından bu yana “şehir” kıble kabul edilmiştir. Hz. Muhammed’in Miraç’a yükseldiği yere, Mescid-i Aksa inşa edilmiştir.
  • Hristiyanlık; Kutsal Kabir Kilisesi’nde, İsa Peygamber’in çarmıha gerildiği ve yeniden dirildiğine inanılıyor. Bu kilise, aralarında Rum Ortodoks Patrikhanesi, Roma Katolik Kilisesi ve Ermeni Patrikliği’nin de olduğu farklı mezheplerin temsilcileri tarafından yönetilmektedir.

Kudüs’ün kısa tarihi

Eski Ahit’e göre, Yahuda ve İsrail’in kralı Davut Kudüs’ü Jebusitler’den M.Ö. 1000 yıllarında aldı. Yönetim merkezini Kudüs’e taşıdı, burayı başkent ve inanç merkezi yaptı.

İncil’de yazıldığına göre Davut’un oğlu Süleyman, İbranice “tanrı” anlamına gelen “Yahve” adına ilk tapınağı yaptırdı. Böylece Kudüs Yahudiliğin merkezi haline geldi.

Babil Kralı İkinci Nebukadnezar, M.Ö 597 ve 586’da şehri iki kez fethetti. Yahuda kralı ve toplumun üst tabakasını esir alarak Babil’de gönderdi ve Süleyman Mabedi’ni yıktırdı. Daha sonra Persler şehri ele geçirince sürgündekilerin dönmesine ve mabedin yeninden yapılmasına izin verildi.

M.S 63’e kadar Kudüs Roma İmparatorluğu’nun hakimiyetinde kaldı. Kentteki direniş hareketi M.S 66’da ilk Yahudi-Roma savaşına dönüştü. Savaş dört yıl sonra Roma zaferiyle ve Süleyman Mabedi’nin bir kez daha yıkılmasıyla sonuçlandı. Romalılar ve daha sonra gelen Bizanslılar şehri yaklaşık 600 yıl idare etti.

Suriye topraklarını fetheden Müslüman orduları Filistin’e de ulaştı. İslam Halifesi Hz. Ömer’in emriyle Kudüs 637’de fethedildi.

1070 yılında Papa İkinci Urban’ın emriyle Kudüs’ü Müslümanlardan almak için Haçlı seferleri başlatıldı. 200 yılda Kudüs için beş sefer gerçekleştirildi. Hıristiyanlar ele geçirdikleri şehri fazla tutamadılar ve 1244 yılında Kudüs bir kez daha Müslümanların kontrolüne geçti.

Mısır ve Arabistan’ın Osmanlılar tarafından alınmasının ardından Kudüs 1535’de Osmanlıların hakimiyet altına girdi. Osmanlı yönetiminde kent gelişti. İngilizlerin 1917’de Osmanlı Devleti’ni yenilgiye uğratmasının ardından Kudüs İngilizlerin yönetimine geçti.

Kudüs, Birinci Dünya Savaşının ardından Milletler Cemiyeti tarafından İngiliz mandasına verildi. İkinci Dünya Savaşı ile Birleşik Krallık Filistin Mandası’nın yıkılmasının ardından BM, holokosttan kurtulanlara bir yurt oluşturulması için ülkenin bölünmesine karar verdi. Bunun üzerine bazı Arap ülkeleri İsrail’e savaş açarak Kudüs’ün bir kısmını işgal etti.

Kudüs 1948’den 1967 yılına kadar Ürdün ile İsrail arasında bölünmüş bir kentti. İsrail 1967’de Mısır, Ürdün ve Suriye ile Altı Gün savaşına girdi ve Kudüs 1980 yılında İsrail Parlamentosu Knesset tarafından “İsrail’in ebedi başkenti” ilan edildi.

Kudüs’teki kutsal yapılar

Kudüs, El Kuds, Yeruşalayim ya da Jerusalem… İsmi nasıl telaffuz edilirse edilsin her dönem kendinden söz ettiren Kudüs’te İslamiyetin en kutsal mekanlarından Mescid-i Aksa ve Kubbet’üs Sahra’nın yer aldığı Harem-üş-Şerif, Yahudilerin kutsal mekanı Mescid-i Aksa’nın yanı başında bulunan ve Hz. Süleyman döneminde inşa edilen tapınağa ait olduğuna inanılan Ağlama Duvarı, Hristiyanların ise Hz. İsa’nın çarmıha gerildiği ve kabrine konulduğuna inanılan Kutsal Kabir Kilisesi yer alıyor.

İsrail 1980’de başkent ilan etti

Kudüs’ün statüsü, İsrail-Filistin çatışmasının da en merkezi sorunlarından birini oluşturuyor.

İsrail, 1967’deki Altı Gün Savaşı’nda o zamana kadar Ürdün’ün kontrolü altında bulunan Doğu Kudüs’ü işgal etti. O tarihten bu yana da İsrail işgali altında bulunuyor.

İsrail, 1980 yılında kabul ettiği kanunla Kudüs’ü “bölünmez başkenti” ilan etti. Ayrıca aynı kanunla kentte yaşayan Araplara vatandaşlık verildi.

Bugüne kadar Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanıyan hiçbir devlet olmadı. Bu anlamda, Trump’ın kararı da bir ilk olma özelliği taşıyor.

Filistinliler de Doğu Kudüs’ü ileride kurulacak Filistin devletinin başkenti olarak görüyor.

Üç semavi dinin de Kudüs’te kutsal kabul ettiği mekanlarının bulunması, kentin tarih boyunca uluslararası öneme sahip olmasına yol açtı.

İsrail Meclisi ve devlet binaları Kudüs’te

1993’te imzalanan Oslo Barış Anlaşmaları’nda Kudüs’ün nihai statüsünün barış görüşmelerinin sonraki aşamalarında ele alınması öngörülüyor.

İsrail devletine ait meclis, cumhurbaşkanlığı, başbakanlık ve bakanlıklar gibi resmi kurumlar Kudüs’te yer alıyor.

Ancak İsrail’in Kudüs üzerindeki başkent ilanı uluslararası alanda tanınmıyor. İsrail büyükelçiliğini Kudüs’te tutan hiçbir ülke bulunmuyor.

Trump’ın açıklaması bu anlamda bir ilk olma özelliği taşıyor.

Türkiye, Kudüs’te diplomatik temsilciliği olan az sayıda ülkeden biri

Türkiye’nin de İsrail Büyükelçiliği Tel Aviv’de bulunuyor. Ancak Türkiye, Kudüs’te diplomatik temsilcilik bulunduran az sayıda ülkeden birisi.

Türkiye’nin Filistin yönetimi ile ilişkilerini sürdürmek amacıyla Kudüs’te başkonsolosluğu bulunuyor. Kudüs Başkonsolosluğu’nda Türkiye büyükelçi düzeyinde temsil ediliyor.

İsrail 10 yerleşim birimi kurdu

İsrail’in Doğu Kudüs’ü işgal etmesinden bu yana kentteki Yahudi nüfus da önemli bir artış kaydetti.

1967’den bu yana İsrail burada en az 10 yerleşim birimi kurdu. Buraya yaklaşık 200 bin civarı Yahudi yerleştirildi.

Uluslararası hukuk Yahudi yerleşimlerini yasadışı kabul ediyor

Uluslararası hukuk tarafından Kudüs’teki Yahudi yerleşimleri yasadışı kabul ediliyor. Ancak İsrail, buna itiraz ediyor.

Kudüs’te yaklaşık 850 bin kişi yaşıyor. Nüfusun yüzde 37’sini Araplar, yüzde 61’ini de Yahudiler oluşturuyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Next Post

Golan Tepeleri Nedir ? Jeopolitik Önemi Nedir ? Golan Kayalıkları Kimin Yasal Hakkı ?

Per Eki 10 , 2019
İsrail’in Golan Tepesini işgal etmesi ve ABD Başkanı Trump’ın bu bölgenin İsrail’e ait olduğunu onaylaması ile Golan Tepeleri gündeme düştü. Peki Golan Tepeleri nedir ? Jeoplitik ve stratejik önemi ne ve aslında kimin yasal hakkı ? Gelin birlikte inceleyelim… Golan Tepeleri ile ilgili önemli olaylar 1967 senesinde İsrail, Altı Gün […]

Etiketler