Petrol Nedir? Petrol Rezervi Ne Demektir? Özellikleri Nelerdir? Dünyada En Çok Petrol Rezervine Sahip Ülkeler Hangileridir? Türkiye ve Petrol

PETROL NEDİR?

Birincil enerji kaynaklarından biri olan petrol, Latin dilindeki petro (taş) ve oleum (yağ) kelimelerinin birleşiminden oluşmaktadır. Yeryüzünün en büyük zenginliklerinden olan ham petrol, yer altından arama ve üretim yoluyla çıkarılan, içerisinde organik bileşenler olan sıvı bir maddedir. Binlerce hidrojen ve karbonun (CXHY Atomları) bir araya gelmesinden oluştuğundan, genel olarak hidrokarbonlar denilir. Hidrokarbonlar içinde nitrojen, kükürt, oksijen ve ağır metal atomları da bulundurur.

Sıvı halde rafinaj işlemi görmemişse ham petrol, gaz formunda bulunuyorsa doğal gaz denir. Bir petrol türevi olan doğal gaz, yerkabuğunun içindeki fosil kaynaklı bir çeşit yanıcı gaz karışımıdır. Metan gazı (CH4), etan (C2H6), propan (C3H8) ve bütan (C4H10) gazlarından oluşur. İçeriğinde az miktarda karbondioksit (CO2), azot (N2), helyum(He) ve hidrojen sülfür (H2S) de bulunur.Yarı katı ve katı halde bulunan ve ağır hidrokarbon ve katrandan oluşan petrole ise özelliklerine ve yöresel kullanımlarına bağlı olarak asfalt, zift, katran ve benzeri isimler verilir.

Tüm hidrokarbonlar, yenilenme özelliği olmayan, tüketilen birer enerji kaynağıdır.

Ham petrol ve doğal gaz aşırı derecede yanıcıdır ve bu sebeple en çok kullanılan, ticareti en çok yapılan enerji kaynaklarından biridir. 

Tarihsel kaynaklar petrol ve doğal gazın ilk kez M.Ö.400’lerde Çin’de bambu ağacının dalları ile arandığını ve kullanıldığını göstermektedir. İleriki yüzyıllarda bulunan bu tuhaf yapışkan ve siyah madde, Asya ve Avrupa’da sağlık alanında kullanılır. Modern petrol sektörü, 19.yüzyılın ortalarında Amerika’daki keşifle şekillenmeye başlar, daha sonra petrol ve türevlerinin kullanımı yaygınlaşır. Doğal gazın yaygın kullanımına ise 1790 yılında İngiltere’de başlanır. Boruhattı taşımacılığıyla birlikte 1920’lerde artan doğal gaz kullanımı, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra hızla artar. Geçmişte petrol üretimi esnasında ortaya çıkan yararsız bir atık olarak görülen ve üretim tesislerinde yakılarak uzaklaştırılan doğal gaz, günümüzde stratejik bir enerji kaynağı olarak sıklıkla evlerde ve endüstride kullanılmaktadır.

Petrolün rengi koyu sarı, yeşil, haki, kahverengi, koyu kahverengi veya siyah olabilir. Bu petrolün kalitesini gösterir. Kalite, API denilen bir ölçme birimi ile belirlenir. Gravite büyüdükçe yoğunluk küçülmekte ve petrolün kalitesi yükselmektedir. Hafif (yüksek graviteli) petrol açık kahverengi, sarı veya yeşil renkli; ağır (düşük graviteli) petrol ise koyu kahverengi veya siyah renklidir. Yüksek graviteli petrolün rafinajından jet yakıtı, benzin, gaz yağı ve motorin gibi hafif ürünler elde edilirken, düşük graviteli petrolden asfalt gibi ağır ürünler elde edilir. 

PETROLÜN ÖZELLİKLERİ VE SINIFLANDIRILMASI

Dünyada üretilen petrolün sınıflandırılmasında özgül ağırlık (spesifik gravite – spesific gravity), akışkanlık (viskozite – viscosity) ve içerdiği kükürt miktarı dikkate alınmaktadır.

  • Amerikan Petrol Enstitüsü (API) tarafından çıkarılan ve özgül ağırlığa bağlı API Gravitesi tanımı, bütün dünyada petrolün sınıflandırılması için genel kabul görmüştür. Uluslararası bir birim olan gravite, 10 ila 48 arasında değişmektedir. Gravite, petrolün yoğunluğu anlamına gelmez. Yoğunlukla ters orantılı olan gravitenin formülü sağdaki gibidir:        Petrolün yoğunluğu = 141.5 / (131.5 + Petrolün gravitesi)

Bu formül göre düşük özgül ağırlıklı petrolün API gravitesi yüksektir. Petrolün graviteye göre sınıflandırılması aşağıdaki gibidir.

              Hafif > 31 ,
              Orta 20 – 31,
              Ağır 10 – 20,
              Tabii Bitümen < 10

Kolay üretilebilir olması, taşınabilmesi ve işlenebilmesi sebebiyle günümüzde dünya petrol talebinin %90’ı hafif ve orta petrol ile karşılanmaktadır. Dünya petrol kaynaklarının ancak % 25’ini hafif ve orta petrol teşkil etmektedir. Dünyada ağır petrol rezervleri, Brezilya, Kanada, Amerika, Rusya ve Venezuela’da bulunmaktadır. Ancak ağır petrolün taşınması ve mevcut rafinerilerde ham madde olarak kullanılması için iyileştirilmesi gerekmekte, bu da ek maliyet getirmektedir.

  • Ham petrolün üretilmesinde ve işlenmesinde bir diğer faktör de akmaya karşı direnç olarak tanımlanan viskozitedir. Düşük viskoziteli petrollerin üretimi, taşınması, işlenmesi daha kolay ve ekonomik olduğundan dünya ticaretinde bu tür petroller tercih edilmektedir.
  • Petrol, içerdiği kükürt miktarı açısından da sınıflandırılır. Bu konuda belirlenmiş kesin kriterler bulunmamakla birlikte genel olarak kükürt yüzdesinin % 0,5’in altında olması durumunda petrol kükürtsüz (sweet) kabul edilir.

PETROL REZERVLERİ

Dünyanın petrol rezervlerinin yaklaşık yüzde 50’sine sahip 3 ülke Venezuela, İran ve Irak aynı zamanda halkları dünyanın fakir ülkeleri arasında yer alıyorlar. Bu üç ülkenin ortak özelliği ise Abd’nin yoğun yaptırım ve müdahalelerini yaşamış olmaları.

DÜNYANIN TOPLAM PETROL REZERVİ 530 MİLYAR VARİL

Dünya toplam petrol rezervi yaklaşık bin 530 milyar varil olarak hesaplanıyor. En fazla rezerve sahip 15 ülke ve sahip oldukları petrol rezervleri ise en büyükten küçüğe şöyle sıralanıyor:

Venezuela 300 milyar 900 milyon, Suudi Arabistan 266 milyar 500 milyon, Kanada 169 milyar 700 milyon, İran 158 milyar 400 milyon, Irak 142 milyar 500 milyon, Kuveyt 101 milyar 500 milyon, Birleşik Arap Emirlikleri 97 milyar 800 milyon, Rusya 80 milyar, Libya 48 milyar 400 milyon, Nijerya 37 milyar 100 milyon, ABD 36 milyar 500 milyon, Kazakistan 30 milyar, Çin 25 milyar 600 milyon, Katar 25 milyar 2 yüz milyon, Brezilya 12 milyar 700 milyon.

DÜNYANIN EN FAKİR ÜLKELERİ ARASINDALAR

Dünya rezevlerinin yaklaşık yüzde 50’sine sahip petrol zengini bu ülkeler aynı zamanda dünyanın fakir ülkeleri arasındalar. Venezuela Bolivarı 0,1587 USD, İran Riyali 0,000024 USD, Irak Dinarı 0,000843 USD seviyesinde.

Dünya sıralamasında Venezuela 13,480 USD gayrisafi yurt içi hasıla ile 73. sırada, İran 12,986 USD gayrisafi yurt içi hasıla ile 75. sırada, Irak 7.004 USD gayrisafi yurt içi hasıla ile 109. sırada.

Türkiye ve Petrol

2017 yılı Türkiye üretilebilir petrol rezervi 324 milyon varil olarak kaydedilmiştir. Yeni keşifler yapılmadığı takdirde, mevcut üretim miktarı dikkate alındığında, kalan üretilebilir ham petrol rezervinin yaklaşık 18 yıllık ömrü bulunmaktadır.

Türkiye’deki petrol sahalarının %7’si, 25 milyon varil rezervden daha büyük olup, kalan %93’ünün rezervi 25 milyon varilden azdır. Diğer bir ifadeyle, Türkiye’de keşfedilmiş petrol sahalarının %93’ü küçük saha, %7’si ise orta büyüklükteki saha sınıfındadır. Büyük saha sınıfına giren 500 milyon varilden büyük rezerv barındıran sahamız bulunmamaktadır. Sahaların büyük çoğunluğu yaşlı sahalar olup bu nedenle kuyu verimleri giderek düşmektedir. Bu kapsamda sahalarda uygulanan üretimi arttırma teknikleri, kuyuların verimi açısından büyük önem taşımaktadır.

Türkiye’de 2017 yılında 17,9 milyon varil petrol (49.171 v/g) üretilmiştir. Türkiye’de petrol ve doğal gaz üretimi-Akçakoca deniz alanlarındaki doğal gaz üretimi hariç-kara alanlarından yapılmaktadır. 2017 yılı içinde ise 41 adet arama ve tespit kuyusu, 45 adet üretim kuyusu olmak üzere toplam 86 adet kuyu açılmıştır. 2015 ve 2016 yıllarında arama ve sondaj faaliyetlerindeki azalmanın başlıca nedeni petrol fiyatlarının düşmesi ve şirketlerin buna bağlı olarak arama faaliyetlerine ayırdıkları kaynakları azaltmalardır. 2017 yılında ise, geçen yıllara oranla petrol fiyatlarında görülen görece artışın etkisiyle arama faaliyetlerinde artış görülmüştür.

2017 yılında günlük ortalama 49 bin v/g ham petrol üretimi yapılmış; buna karşılık 550 bin v/g ham petrol tüketilmiş; 517 bin v/g düzeyinde ham petrol ithalatı, 339 bin v/g düzeyinde ise işlenmiş ürün ithalatı gerçekleştirilmiştir. 2017 yılında, yerli ham petrol üretiminin, toplam tüketime oranı %5,4 olarak gerçekleşmiştir.

2017 yılında, Türkiye’nin ithal ettiği petrolün %89’u dokuz ülkeden gelmiştir. 2016 yılında ile ülkemizin petrol ithalatında Irak’ın %23 pay ile birinci sırada olduğu, bunu %19 pay ile Rusya’nın ve %17 pay ile İran’ın takip ettiği kaydedilmişti. 2017 yılında ise İran’ın payı önemli miktarda artarak %27 olarak gerçekleşmiş ve petrol ithalatımızda birinci sıradaki ülke olmuştur. Rusya’nın payı %19 olarak sabit kalarak 2.sırayı korumuş, Irak’ın payı ise %17’ye düşerek üçüncü sıraya gerilemiştir. 2017 yılında Irak, Rusya ve İran ile birlikte Hindistan (%8), Suudi Arabistan (%5), Kuveyt (%4) petrol ithalatımızda öne çıkan diğer ülkelerdir. Bu ülkeleri yaklaşık %3’lük payları ile Yunanistan, Bulgaristan ve İsrail takip etmektedir.


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Next Post

Donald Trump Kimdir ? Asıl Mesleği Ne? Kaç Yaşında ? Siyasi Kariyeri Nedir ?

Sal Eki 8 , 2019
Verdiği kararlar ve açıklamalarıyla sürekli gündem olan ABD Başkanı Donald Trump özellikle Türkiye ile olan ilişkileri dünyada bile gündem olmuştu. Özellikle kendisinin Cumhurbaşkanı Erdoğan ile yakın arkadaş olduğunu ve kızının ise Erdoğan’a hayran olduğunu belirten Trump, Başkanlığı döneminde Türkiye ile Rahip Brunson krizi, S-400 alımı ve şimdi ise Fırat’ın Doğusunda […]

Etiketler